Betere zorg is goedkopere zorg - is dat niet raar?

Kan zorg beter en tegelijkertijd goedkoper worden? Is in de Nederlandse zorg al te veel marktwerking doorgedrongen, of moet er juist nog meer komen? Is ‘solidariteit’ nog wel haalbaar nu er zoveel chronisch zieken zijn en er steeds meer bij komen? Moeten we inzetten op preventie, of juist niet? En hoe moet ik zaken als eHealth, zelfmanagement en Zorg2.0 in dit krachtenveld plaatsen?

Door deze en nog veel meer vragen waar ik elke dag privé en in mijn werk als interim- en projectmanager in de gezondheidszorg mee geconfronteerd werd, liet ik mij verleiden tot het schrijven van een boek. Het heet Operatie Zorg; Naar een driedeling in de gezondheidszorg en kwam begin september 2011 uit bij uitgeverij Van Gorcum. In de ruim anderhalf jaar dat ik er mee bezig was, werd het één grote ontdekkingstocht naar de uitgangspunten die ik in mijn werk hanteer. Ik zag (en zie) het als een plicht om te weten wat mijn visie op gezondheidszorg is, omdat die uitgangspunten elke dag doorklinken in de keuzen die ik voor mijn klanten maak. Vaak onbewust, en daar nam ik geen genoegen meer mee.

De eerste ontdekking op mijn tocht was dat de gezondheidszorg in de afgelopen 125 jaren wel steeds meer gespecialiseerd is, maar dat er in de organisatie van de zorg nauwelijks iets veranderd is. Nog steeds benaderen we de gezondheidszorg als één bedrijfsmodel, terwijl een driedeling veel meer recht doet aan de diversiteit van de grootste kostenpost van de overheid. De driedeling die ik in navolging van Clayton Christensen voorsta is die in Onderzoekszorg, Gekende Zorg en Chronische Zorg. Dat heeft een aantal voordelen: het bij elkaar houden van deze drie onderdelen vraagt om een enorme overhead - gemiddeld bedraagt die 32% in Nederland. Op € 90 miljard gaat dus zo’n € 29 miljard op aan het bij elkaar houden en afstemmen van alle onderdelen (in een tijd dat de overheid met moeite en met behulp van de kaasschaafmethode zo’n € 18 miljard op de overheidsuitgaven moet besparen). In de profit sector wordt door het scheiden van stuks- en serieproductie tussen de 20% en 60% op de kosten bespaard. Deze besparingen zijn door de voorgestelde differentiatie ook in de zorg mogelijk.
Een tweede voordeel van de driedeling is dat marktwerking in een specifiek deel van de zorg z’n werk kan doen: daar waar oorzaak van een ziekte of aandoening en het gevolg van een ingreep bekend zijn - de Gekende Zorg. Door marktwerking in dat deel voor 100% toe te staan, krijgt innovatie in de vorm van een verstoring van de gegroeide verhoudingen een kans ook echt in de zorg door te breken. Buiten de zorg vinden we het heel normaal dat we allemaal een GSM bij ons dragen en niet meer afhankelijk zijn van een telefoniste om ons door te verbinden. In de zorg behouden we alles het liefste zoals het is.
In de Onderzoekszorg daarentegen, waar oorzaak en gevolg niet vast liggen, is marktwerking taboe omdat marktwerking in dat deel nagenoeg gelijk staat aan het uitdelen van een blanco cheque. De vrager (patiënt) is immers niet de bepaler (zorgprofessional) en niet de directe betaler (zorgverzekeraar).

In de zorg gaat nu al zo’n 70% van alle kosten op aan Chronische Zorg. Tendens: stijgend. En toch veranderen we de organisatie van de zorg nog maar nauwelijks. Ook binnen de Chronische Zorg kan marktwerking innovaties stimuleren zodat eHealth echt van de grond kan komen. eHealth moet loskomen van de dure wereld van de gezondheidszorg en (lokale) overheden die projecten financieel ondersteunen en een gewoon onderdeel in de consumenten-wereld worden. Er is dan ook meer nodig dan ‘alleen’ een andere manier van organiseren: mensen moeten weer verantwoordelijk willen worden voor hun eigen gezondheid. Van de ene kant mopperen we elk jaar weer als de zorgpremies stijgen, maar van de andere kant investeren we nauwelijks in onze gezondheid. Professor Mackenbach van de Erasmus Universiteit heeft berekend dat ongeveer 50% van alle ziekten te voorkomen zijn als mensen hun gedrag veranderen en daardoor geen patiënt worden. Waarom zijn makkelijke veranderingen toch zo moeilijk door te voeren: meer bewegen, minder (vet) eten, minder drinken en niet meer roken. En als we dan toch Chronisch Patiënt worden, volgen we na een jaar nog maar in 30% van de gevallen de therapie- en medicatie-voorschriften van de zorgprofessionals die het elk jaar alleen maar drukker krijgen.

We leven in een vreemde wereld. Betere en goedkopere gezondheidszorg liggen binnen handbereik, maar daar willen we niet aan. Dat is toch wel héél raar!

Jeroen Cornelissen
Interim- en projectmanager in de gezondheidszorg